The Mitzvah Tantz: A Wedding Custom a Thousand Years Old דער מצוה טאנץ: א מנהג וואס גייט צוריק טויזנט יאר

עס איז שוין שפעט ביינאכט. די מערסטע געסט האבן שוין פארלאזט דעם זאל, מען האט שוין געבענטשט און געזאגט די שבע ברכות, און ארום דעם טאנץ־פלאץ בלייבט נאר די נאענטע משפחה. די כלה שטייט אויף איין זייט, א לאנגער גארטל אין האנט, און דער טאטע פונעם חתן טרעט ארויס, האלט דעם אנדערן עק, און הייבט אן צו טאנצן. אזוי הייבט זיך אן דער מצוה טאנץ, איינער פון די מערסט ריירנדע מאמענטן ביי א חסידישער חתונה.

א מנהג עלטער פון חסידות

דער מצוה טאנץ איז נישט קיין חסידישע "המצאה". דער מנהג צו טאנצן פאר דער כלה ווערט שוין דערמאנט אין דעם "מחזור ויטרי" פון די ראשונים, און זיין יסוד איז אין דער גמרא אין מסכת כתובות, וואו עס שטייט די באקאנטע שאלה: "כיצד מרקדין לפני הכלה?", ווי אזוי טאנצט מען פאר דער כלה. ענליכע ענינים ווערן דערמאנט אין שולחן ערוך, אין שאלות ותשובות און אין נאך ספרים.

אין דער גמרא ווערט אויך דערציילט פון רב אחא, וואס האט געטאנצט מיט א כלה אויף די אקסלען. ווען די חכמים האבן געפרעגט צי זיי מעגן אויך, האט ער געענטפערט: נאר ווען זי איז ביי אייך ווי א שטיק האלץ, אן קיין שום מחשבה. די ראשונים און אחרונים, ווי דער ריטב"א, דער מהרש"ל און דער ב"ח, האבן זיך אפגעשטעלט ביי דער שאלה ווי ווייט מען מעג זיך מקיל זיין, און די פוסקים האבן מיט די דורות געזוכט ווי אזוי צו מקיים זיין דעם מנהג אויף אן אופן פון צניעות.

דער גארטל

פון דעם איז ארויסגעקומען דער מנהג וואס מען זעט היינט. די כלה האלט איין עק פון א לאנגן גארטל אדער שארף, און דער וואס טאנצט האלט דעם אנדערן עק, אן צו רירן. ביי וויזשניץ, למשל, ניצט מען א גארטל וואס איז 54 טפחים לאנג, ארום פינף מעטער. היינט איז אנגענומען אז נאר דער חתן און דער פאטער פון דער כלה טאנצן מיט דער כלה גלייך, און ביי טייל פירט מען זיך אז אפילו דער טאטע פון דער כלה טאנצט נאר מיט א גארטל.

נאך דעם מנהג טאנצן דער טאטע פונעם חתן, די זיידעס, די פעטערס, און אמאל רבנים און חשובע געסט, איינער נאך דעם אנדערן. דער מצוה טאנץ ווערט געמאכט נאר פאר דער נאענטער משפחה, און ער ווערט באטראכט ווי א גרויסער כבוד. דער וואס טאנצט בעט בשעת'ן טאנצן אין שטילן פאר'ן גליק פונעם פרישן פארפאלק. צום סוף טאנצט דער חתן אליין.

ביי רבי'שע חתונות

ביי א חתונה פון רבי'שע קינדער אדער אייניקלעך ווערט דער מצוה טאנץ א שמחה פאר דעם גאנצן ציבור. טויזנטער חסידים שטייען אויף די "פארענטשעס" און קוקן ווי די רבי'ס און די רבנים טאנצן איינער נאך דעם אנדערן, און דאס קען זיך ציען ביז עלות השחר. די פרויען קוקן געווענליך פון דער ווייבער־שול אויבן.

יעדער הויף מיט זיין ניגון

אין פיל הויפן איז דא א באזונדערער ניגון פאר'ן מצוה טאנץ פונעם רבי'ן. אין עטליכע הויפן זינגט מען דעם ניגון פון "הקפה שישית", וואס ווערט ביי חסידים באטראכט ווי די חשובסטע פון די הקפות.

אין בעלזא און ביי רוב הויפן פון טשערנאביל זינגט מען דעם ניגון פון הקפה שישית, וואס ווערט צוגעשריבן צום מגיד פון מעזריטש. אין וויזשניץ זינגט מען אויך זייער הקפה שישית. אין סאטמאר און צאנז־נתניה זינגט מען דעם סאטמארער ניגון פון הקפה שישית, וואס איז קאמפאנירט געווארן דורך ר' אברהם לויאש. אין באבוב זינגט מען א ניגון וואס שטאמט פונעם הויף פונעם צאנזער רב, דעם "דברי חיים", און נאכדעם דעם מצוה טאנץ ניגון פון ר' שלום פון קאמינקא און זיין אייניקל ר' אלעזר פון אושפיצין.

ווען טאנצט מען?

בדרך כלל ווערט דער מצוה טאנץ געמאכט נאכן בענטשן און די שבע ברכות. אבער עס זענען דא אנדערע מנהגים: אין באבוב מאכט מען אויך א מצוה טאנץ שבת שבע ברכות נאכן טיש. ביי פיל רבי'שע פאמיליעס, בפרט ביי די הויפן וואס שטאמען פונעם טשערנאבילער שטאם, ווי סקווירא און רחמסטריווקא, און אויך אין בעלזא און וויזשניץ, מאכט מען א "חתן מאהל" א נאכט פאר דער חתונה, וואו דער חתן ווערט פארן ציבור ווי א נשיא, מיט הקפות און געזאנג, און עס ענדיגט זיך מיט א מצוה טאנץ.

מער ווי א טאנץ

ווער עס איז שוין אמאל געשטאנען ביי א מצוה טאנץ ווייסט אז דאס איז נישט סתם א טאנץ. דער טאטע וואס האט אויפגעצויגן דאס קינד, דער זיידע וואס האט געזען עטליכע דורות, דער רבי וואס בענטשט, יעדער טאנצט מיט זיינע אייגענע געדאנקען און תפילות. אין א וועלט וואו אזוי פיל האט זיך געטוישט, איז דער מצוה טאנץ געבליבן א שטיקל פון פריער, א קייט וואס פארבינדט די חתונה פון היינט מיט די חתונות וואס די גמרא שילדערט.