"מיר פארן אין די בערג!" – די היסטאריע פון די קעטסקילס

"מיר פארן אין די בערג!" – פאר דורות אידן אין ניו יארק איז נישט געווען קיין ספק וועלכע "בערג" מען מיינט: די קעטסקילס. ווי אזוי איז א געגנט פון וועלדער און פארמס געווארן דער זומער-היים פון אזויפיל אידן, און ווי אזוי זעט עס אויס היינט?

ווי אזוי עס האט זיך אנגעהויבן

נאכדעם וואס די באנען זענען אנגעקומען אין די קעטסקילס, איז די געגנט געווארן א פלאץ פאר זומער-פארשטייער, צוליב איר שיינקייט און פרישע לופט; אין די הייסע ניו יארקער זומערס, פאר'ן "עיר-קאנדישאן", זענען מענטשן געלאפן אהין ^[1]. אבער אנהייב 1900 האבן געוויסע האטעלן אין זייערע מודעות געשריבן אז זיי נעמען נישט קיין אידן ^[1]. דאס האט געברענגט אז אידן האבן געדארפט עפענען זייערע אייגענע ערטער.

אידישע פארמערס, כדי צו מאכן א פרנסה, האבן אנגעהויבן אריינצונעמען זומער-געסט. די פענסיאנען זענען געוואקסן אין קליינע האטעלן און בונגעלא-קאלאניעס ^[2]. די גרעסערע האטעלן האבן אנגעבאטן תפילות פרייטאג צו נאכטס און יום טוב, און כשר'ע עסן, אזוי אז פרומע משפחות האבן געקענט פארן אויף וואקאציע לויט זייער שטייגער ^[1].

דער "בארשט בעלט"

די געגנט, אין סאליוואן און אלסטער קאונטיס, האט באקומען דעם נאמען "בארשט בעלט", נאך דער ראטער בוריקעס-זופ ^[1]. אויך "די אידישע אלפן" האט מען עס גערופן. אויסער די האטעלן זענען געווען בונגעלא-קאלאניעס – יעדע בונגעלא מיט א קיך, א שלאף-צימער און א פארמאכטע גאניק – און "קאך-אליין" הייזער, וואו יעדע משפחה האט אליין געקאכט אין א געמיינזאמער קיך ^[1][3].

אין די 1950ער און 60ער יארן איז דער בארשט בעלט געווען אויף זיין שפיץ, מיט איבער 500 האטעלן, 50,000 בונגעלאס און 1,000 צימער-הייזער ^[1]. מען איז געפארן מיט'ן באן, און שפעטער מיט באסעס און קארס אויפ'ן "קוויקוועי", היינט רוט 17 ^[3]. דער עסן איז געווען א הויפט-זאך; ביי טייל האטעלן האט מען געזאגט "צופיל איז נישט גענוג" ^[1].

דער אראפגאנג

אין די שפעטע 1960ער האט זיך אנגעהויבן דער אראפגאנג. די באנען האבן אפגעשניטן סערוויס, עראפלאן-רייזעס זענען געווארן ביליג, און די יונגע דור האט געזוכט אנדערע ערטער ^[1]. דער אפיציעלער היסטאריקער פון סאליוואן קאונטי האט עס באשריבן מיט "דריי א'ס": עיר-קאנדישאן, אסימילאציע און עראפלאן-פרייזן ^[1]. די בונגעלא-קאלאניעס זענען אוועק ערשט, און ביז די 1980ער יארן זענען כמעט אלע גרויסע האטעלן געווען פארמאכט ^[1][3].

די פרומע צייט פון היינט

אבער די בערג זענען נישט פארגעסן געווארן. אסאך אלטע בונגעלא-קאלאניעס זענען איבערגענומען געווארן דורך חסידישע אידן ^[2], און טייל פון די אלטע האטעלן האבן באקומען א נייעם לעבן אין די וואקסנדיגע חסידישע קהילות ^[3]. למשל: דער אלטער סטיווענסוויל האטעל אין סוואן לעיק איז אין 2015 געקויפט געווארן דורך קהילת "איחוד אנ"ש", און דארט ארבעט היינט דער סאטמאר אינגלעך קעמפ, א ישיבה גדולה פאר'ן זומער ^[1].

היינט, יעדן זומער, וואקסט די באפעלקערונג פון סאליוואן קאונטי שטארק צוליב די חסידישע משפחות, וואס וואוינען מערסטנס אין פריוואטע כשר'ע הייזער און בונגעלא-קאלאניעס ^[1]. אסאך זענען שוין געבליבן א גאנץ יאר אין שטעטלעך ווי סאוט פאלסבורג, קיאמעשא לעיק, מאנטיסעלא און וואודבורן, וואו עס זענען דא שולן, חדרים און כשר'ע געשעפטן ^[1].

אזוי איז דער אלטער רוף "מיר פארן אין די בערג!" נאך אלץ לעבעדיג – נאר היינט מיט א מנין מנחה צווישן די ביימער.