סאטמאר

אנהייב אין אונגארן

די חסידות סאטמאר שטאמט פון בית סיגעט. נאכן פטירה פון דעם סיגעטער רבי, רבי חנניה יום טוב ליפא טייטלבוים, אין 1904, האט זיין עלטערער זון רבי חיים צבי איבערגענומען די הנהגה, אבער א טייל חסידים האבן זיך געצויגן צום צווייטן זון, רבי יואל. דעם 8טן סעפטעמבער 1905 האט רבי יואל זיך באזעצט אין סאטמאר (אויף אונגעריש: סאטמארנעמעטי), און זיינע חסידים זענען אים נאכגעפארן ^[1].

רבי יואל איז שפעטער געווען רב אין אילאשווא (1911) און אין קראלי (1925). אין 1928 איז ער אויסגעוועלט געווארן אלס רב פון סאטמאר אליין, און נאך א שטרייט אין דער קהילה האט ער אנגענומען דעם פאסטן אין 1934 ^[1]. ער איז געווארן א פירנדיגע שטימע פון דעם שטרענג-ארטאדאקסישן ציבור, א שטארקער קעגנער פון ציוניזם און פון אגודת ישראל ^[1].

חורבן און הצלה

אין 1944, ווען די דייטשן זענען אריין אין אונגארן און די פארשיקונגען האבן זיך אנגעהויבן, האבן זיינע חסידים באצאלט א גרויסן סכום כדי דער רבי זאל קומען אויף דער "קאסטנער באן". ער איז אנגעקומען קיין שווייץ אין דעצעמבער 1944, און באלד דערויף קיין ארץ ישראל. א סך סאטמארער אידן זענען אומגעקומען אין חורבן ^[1].

איבערבוי אין אמעריקע

דעם 26טן סעפטעמבער 1946 איז דער רבי אנגעקומען קיין ניו יארק, און זיך באזעצט אין וויליאמסבורג מיט א קליינע גרופע חסידים ^[1]. אין 1948 האבן זיי געגרינדעט "קהל ייטב לב". דער רבי האט געהאלטן אז די קהילה זאל זיין אינגאנצן זעלבשטענדיג, אן קיין שטיצע פון אנדערע גרופעס, און די חסידים האבן אויפגעשטעלט זייערע אייגענע געשעפטן און מוסדות ^[1].

די קהילה איז שנעל געוואקסן: אין 1961 האט מען געציילט ארום 4,500 נפשות אין וויליאמסבורג, און אין 1968 איז סאטמאר שוין געווען די גרעסטע חסידישע גרופע אין ניו יארק ^[1]. דער רבי האט מחזק געווען אז אידיש זאל זיין די הויפט-שפראך פון די חסידים, און די קהילה האט אויפגעבויט א גאנצע חינוך-סיסטעם און פארלאגן אויף אידיש ^[1].

אין 1974 האט מען אנגעהויבן בויען קרית יואל אין מאנרא, ניו יארק, וואס איז געווארן א באזונדערע מוניציפאליטעט אין 1977. רבי יואל איז נפטר געווארן דעם 19טן אויגוסט 1979 ^[1].

ממשיכים און צוויי רביס

רבי יואל האט נישט איבערגעלאזט קיין קינדער. זיין פלימעניק, רבי משה טייטלבוים, דער זון פון רבי חיים צבי, איז אויסגערופן געווארן פאר רבי אין 1980 ^[1]. אין 1984 האט רבי משה באשטימט זיין עלטסטן זון, רבי אהרן, אלס רב אין קרית יואל, און אין 1999 איז זיין זון רבי זלמן לייב געווארן רב אין וויליאמסבורג ^[1].

נאכן פטירה פון רבי משה אין 2006 האבן ביידע זייטן אויסגערופן זייער קאנדידאט פאר רבי. זינט דאן פירט רבי אהרן טייטלבוים די קהילה אין קרית יואל, און רבי זלמן לייב טייטלבוים — די קהילה אין וויליאמסבורג ^[1][2].

היינט

די צוויי גרעסטע סאטמארער קהילות זענען אין דרום-וויליאמסבורג און אין קרית יואל. עס זענען אויך דא באדייטנדע קהילות אין בארא פארק, אין מאנסי און אין בלומינגבורג, און ווייטער אין לאס אנדזשעלעס, לייקוואוד, מאנטרעאל, אנטווערפן, לאנדאן, מאנטשעסטער און נאך ^[1]. לויט דער פארשונג פון פראפ. מארצין וואדזשינסקי, ארום 2016 איז סאטמאר באשטאנען פון בערך 26,000 משפחות — די גרעסטע חסידישע גרופע אין דער וועלט ^[1]. סאטמאר פירט אויך אן מיט דעם "התאחדות הרבנים" (Central Rabbinical Congress) ^[1].