רבי'שע מעשה'לעך: די קייט פון סיפורי צדיקים

א מעשה איז נישט סתם א מעשה

ביי חסידים האט א "מעשה פון א צדיק" שטענדיג פארנומען אן אייגן ארט. די חסידישע מעשיות — "סיפורי צדיקים" — זענען א גאנצע וועלט פאר זיך: מעשיות פון רבי'ס, וואס זיי האבן געטון און וואס זיי האבן גערעדט וועגן אמונה און עבודת השם. די באקאנטסטע זענען געווענליך קורץ, מיט א שארפן און קלארן מוסר השכל ^[1]. דורך אזעלכע מעשיות האט מען געקענט פארשפרייטן די לערע פון חסידות צווישן דעם ברייטן עולם אויף א פשוט'ן און לייכטן אופן ^[1].

פון מויל צו מויל

לאנגע יארן האט מען די מעשיות איבערגעגעבן בעל פה — פון איין חסיד צום צווייטן, פון טאטע צו זון ^[1]. מערסטנס האט מען זיי געהערט ביי א טיש: לויט די מקורות זענען די סעודה שלישית שבת און די "מלוה מלכה" מוצאי שבת געווען באזונדערס חשובע געלעגנהייטן פאר זמירות, א סעודה, מעשיות און דברי תורה ^[1]. די מלוה מלכה אליין — א סעודה נאך שבת צו באגלייטן די שבת מלכה — ווערט אויך אנגערופן "סעודתא דדוד מלכא משיחא" ^[4].

שבחי הבעש"ט — די ערשטע געדרוקטע זאמלונג

די ערשטע זאמלונג חסידישע מעשיות וואס איז ארויס אין דרוק איז דער ספר "שבחי הבעש"ט" — מעשיות פונעם לעבן פונעם הייליגן בעל שם טוב זי"ע, דער מייסד פון חסידות ^[2]. דער מחבר, ר' דב בער בן שמואל, א שוחט ובודק אין שטעטל ליניץ, איז געווען אן איידעם פון ר' אלכסנדר שוחט, וועלכער איז געווען אכט יאר דעם בעל שם טוב'ס סופר — און פון אים שטאמען א סך פון די מעשיות ^[2]. ר' דב בער שרייבט אין זיין הקדמה אז זיין גאנצע תכלית אין לעבן איז געווען צו פארשרייבן די מעשיות ^[2].

דער כתב יד איז עטליכע מאל איבערגעשריבן געווארן, ביז ער איז צום ערשטן מאל געדרוקט געווארן אין יאר תקע"ה (1814–1815) אין קאפוסט, ווייסרוסלאנד, דורכן חב"ד'ישן דרוקער ר' ישראל יפה ^[2]. באלד דערנאך זענען ארויס נאך אויסגאבעס, אויך אויף אידיש ^[2].

רבי נחמנ'ס "סיפורי מעשיות"

גאר אן אנדער סארט מעשיות האט איבערגעלאזט רבי נחמן פון ברעסלעוו זי"ע (1772–1810), דער מייסד פון ברעסלעווער חסידות ^[3]. רבי נחמן איז באקאנט געווען מיט זיינע אייגנארטיגע משלים, וואס האבן גענוצט פאלקס־מעשיות פון מזרח אייראפע כדי צו ברענגען טיפע סודות פון קבלה אין א לבוש וואס יעדער קען פארשטיין ^[3]. זיין ספר "סיפורי מעשיות" (1816) אנטהאלט דרייצן מעשיות, געשריבן אויף אידיש און דערנאך איבערגעטייטשט אויף לשון קודש; די לענגסטע דערפון איז די באוואוסטע מעשה פון די "זיבן בעטלערס" ^[3].

אמת, מסורה און דמיון

ווי אזוי קוקט מען היינט אויף אזעלכע מעשיות? דער ספר שבחי הבעש"ט איז נישט קיין היסטארישע כראניק. ער איז געשריבן געווארן אלס "שבחים" — ארויסצוברענגען די קדושה און די גדלות פונעם צדיק, מיט ליבשאפט צו אים ^[2]. היסטאריקער האלטן אז אין די מעשיות ליגט א היסטארישער קערן, נאר זיי זענען זיך נישט מסכים וועלכע טיילן מען קען ממש אננעמען אלס פאקטן ^[5]. דערפאר ציינט שוקי פעדיע אן ביי יעדע מעשה צי עס איז א מסורה, א פארשריבענע עדות, אדער א באשטעטיגטע היסטארישע ידיעה.

די מעשה לעבט ווייטער

די מעשיות לעבן ווייטער — ביי א מלוה מלכה, אין חדר, אין ספרים, און היינט אויך אין ווידעאס. אין שוקי פעדיעס ווידעא־סעריע "רבי'שע מעשה'לעך" ווערן אזעלכע מעשיות דערציילט פאר א נייעם דור.