History
From Chazzanus to "Mostly Horas": How the Jewish Music Industry Was Born פון חזנות ביז "מוסטלי הארעס": ווי אזוי די אידישע מוזיק־אינדוסטריע איז געבוירן געווארן
די געשיכטע פון מרדכי בן דוד, דעם "קעניג פון אידישע מוזיק", און די יארן ווען די אידישע מוזיק האט באקומען א נייעם קלאנג
Mordechai Ben David's path from cantor's son to "King of Jewish Music": the 1972 Brooklyn College debut, the Ribnitzer Rebbe's influence, Avraham Fried's first album (1981) and the hit albums of the 1980s. Set against the 1950s–60s beginnings (Shenker, Werdyger, Carlebach).
🌐 This text is in Yiddish.
Contents (7)
היינט, ווען מען קען הערן אידישע מוזיק פון טויזנטער זינגער אויפן טעלעפאן, איז שווער זיך פארצושטעלן א צייט ווען אין א פרומער שטוב האט מען כמעט נישט געהאט וואס צו הערן, חוץ חזנות. אבער אט אזוי איז געווען, נאך אין די 1960ער יארן. די געשיכטע ווי אזוי עס איז אויפגעשטאנען אן אינדוסטריע פון אידישע זינגער, אלבומען און קאנצערטן, איז ענג פארבונדן מיט איין נאמען: מרדכי בן דוד.
פאר דעם: חזנות און ניגונים
אין דער פרומער וועלט זענען חזנות און חסידישע ניגונים לאנג געווען דער מוזיקאלישער סטאנדארט. אין די 1950ער און פריע 1960ער יארן האט מען אנגעהויבן מאכן רעקארדירונגען פון אידישע מוזיק וואס איז נישט קיין חזנות: די ערשטע זענען געווען בן ציון שענקער'ס רעקארדירונגען פון די מאדזשיצער ניגונים, און די רעקארדירונגען פון ניגוני גור פונעם חזן דוד ווערדיגער. אין 1969 האט זיך אנגעהויבן דער "חסידישער ליד פעסטיוואל" אין ארץ ישראל, וואו עס זענען צום ערשטן מאל געזונגען געווארן לידער ווי "עושה שלום" און "שמע ישראל", און ר' שלמה קרליבך'ס "עוד ישמע".
דער זון פונעם חזן
מרדכי ווערדיגער איז געבוירן געווארן דעם 16טן אפריל 1951, איינער פון פיר זין פונעם חזן ר' דוד ווערדיגער, א קראקאווער איד וואס האט איבערגעלעבט דעם חורבן. דער יונגער מרדכי האט געזונגען סאלא אויף עטליכע פון זיין טאטנ'ס פלאטעס, אבער ער איז געווען א שעמעוודיגער, און, אנדערש ווי זיינע דריי ברידער וואס זענען געווארן חזנים, האט ער נישט אזוי געוואלט זינגען פארן עולם. ער איז באאיינפלוסט געווארן פון בן ציון שענקער און ר' שלמה קרליבך, וואס האבן אין די פריע 1960ער יארן אנגעהויבן א נייעם סטיל, געבויט אויף חסידישע ניגונים.
פופציג דאלער אין ברוקלין קאלעדזש
זיין ערשטער קאנצערט איז געווען אין 1972: חברים האבן אים איבערגערעדט צו זינגען פאר דער מוזיק־גרופע "אור חדש" אין ברוקלין קאלעדזש. ער האט באקומען דערפאר 50 דאלער, און געזונגען עטליכע פון זיין טאטנ'ס לידער און פון זיין ערשטן אלבום. א פראדוסער האט אים באמערקט, און אזוי האט זיך אנגעהויבן זיין קאריערע. דעם נאמען "מרדכי בן דוד" האט אים פארגעשלאגן א פריינט, כדי צו פארבינדן זיין קאריערע מיט זיין טאטנ'ס באקאנטן נאמען.
דער ריבניצער רבי
אין די ערשטע יארן איז MBD'ס מוזיק געווען שטארק מאדערן, מיט אסאך ישראל'דיגע השפעות. דא איז אריינגעקומען דער ריבניצער רבי, ר' חיים זאנוויל אבראמאוויטש זי"ע, וואס האט אים געמוטיגט צו מעסיגן די מאדערנע זייט פון זיין מוזיק און מער צו זינגען אין א טראדיציאנעלן חסידישן סטיל. דער רעזולטאט איז געווען דער אלבום פון 1977, I'd Rather Pray and Sing, וואס דאס ליד אויפן נאמען האט געשריבן די ריבניצער רביצין.
אין 1978, לויט די מקורות, האבן צוויי בחורים, סוקי בערי און דוד נחמן גאלדינג ("סוקי און דינג"), געהערט ביי סעודה שלישית אין זייער ישיבה דעם ניגון "וכל מאמינים". זיי זענען געלאפן קיין בנייני האומה אין ירושלים, וואו MBD האט געדארפט אויפטרעטן, און פארגעשפילט פאר אים דעם ניגון. דערפון איז ארויסגעקומען דער אלבום פון ימים נוראים. שפעטער האבן זיי זיך דערוואוסט אז דער ניגון איז אייגנטליך געווען פון ר' שלמה קרליבך.
מענדלאוויטש, פריד און א נייע תקופה
אין 1981 האט MBD, צוזאמען מיטן פראדוסער שיע מענדלאוויטש, פראדוצירט דעם ערשטן סאלא־אלבום פון אברהם פריד, "No Jew Will Be Left Behind". אין דעם זעלבן יאר זענען ארויס "MBD Live", זיין ערשטער לייוו־אלבום, און "Memories", לזכר זיין מאמע, מיט לידער פון ירחמיאל בגין פון די "טאראנטא" און "מיאמי" בויס כאר. דערנאך זענען געקומען א ריי היטס: "MBD & Friends" און "Mostly Horas" (1987), "25 Years of Jewish Music" (1988), און "The Double Album" (1990). ער האט געארבעט מיט קאמפאזיטארן ווי ישראל לאם, משה לויפער, יוסי גרין, ברוך חייט און אבי ראטענבערג.
דער "קעניג פון אידישע מוזיק"
MBD'ס לידער זענען בעיקר געבויט אויף פסוקים, תפילות און זמירות. אנדערע, אויף ענגליש, אידיש און עברית, טראגן אידישע טעמעס, ווי די הייליגקייט פון שבת און די בענקשאפט נאך משיח. אין זיינע אלבומען הערט מען אלטע חסידישע ניגונים, אבער אויך מאדערנע סטילן.
ער רעקארדירט אין זיין פריוואטן סטודיא אין סי געיט, ברוקלין. מען האט אים אנגערופן דער "קעניג פון אידישע מוזיק". ביז יוני 2004 האבן זיינע אלבומען פארקויפט מער ווי א מיליאן עקזעמפלארן, און ביז נאוועמבער 2022 האט ער רעקארדירט 46 אלבומען און זיך באטייליגט אין 40 אנדערע. ער איז געווען דער הויפט־זינגער ביי פיל צדקה־קאנצערטן, בפרט פון "HASC" און "אהל". זיינע קאנצערטן זענען בדרך כלל מיט אפגעזונדערטע זיץ פאר מענער און פרויען.
אין זיין שפעטערע תקופה האט ער אויסגעגעבן "יחד שבטי ישראל" לכבוד דעם סיום הש"ס אין 2012, און אין 2017 דעם אלבום "צעקה" מיט די זינגער מאטי שטיינמעץ און נוסי פוקס.
א ירושה פון ניגון
פון א שעמעוודיגן זון פון א חזן, וואס האט באקומען 50 דאלער פאר זיין ערשטן אויפטריט, איז געווארן א זינגער וואס האט געהאלפן שאפן א גאנצע אינדוסטריע. די זינגער פון היינט, דער עולם ביי די חתונות, און די קינדער וואס זינגען אין קאר, זענען אלע, אויף איין אופן אדער אן אנדערן, יורשים פון יענע יארן.
Sources
Videos
Last updated: October 20, 2026. Spotted an error? Let us know.
Comments & discussion
✍️ Write a comment
No comments yet. Be the first.