פון 300 פליטים ביז א וועלט־חסידות: ווי אזוי באבוב איז אויפגעשטאנען נאך דעם חורבן

ווען דער באבובער רבי, ר' שלמה הלברשטאם זי"ע, איז אנגעקומען קיין אמעריקע נאך דער צווייטער וועלט מלחמה, איז ער געווען א רבי כמעט אן חסידים. זיין טאטע, דער הייליגער "קדושת ציון" הי"ד, איז אומגעבראכט געווארן אינעם חורבן; זיין ערשטע ווייב און רוב פון זיינע קינדער זענען אויך אומגעקומען. פון די טויזנטער באבובער חסידים פון פאר דער מלחמה זענען, לויט די מקורות, קוים 300 געבליבן לעבן. פופציג יאר שפעטער, ווען ער איז נסתלק געווארן, זענען מער חסידים געשטאנען ביי זיין לוויה ווי זיין טאטע האט געהאט אין פוילן פאר דער מלחמה.

די ווארצלען אין גאליציע

באבוב שטאמט פון דעם שטעטל באבאווע אין גאליציע, אין דרום־פוילן. דער ערשטער באבובער רבי, ר' שלמה הלברשטאם זי"ע (1847–1905), איז געווען אן אייניקל פונעם צאנזער רב, דעם "דברי חיים" זי"ע. אין 1881 האט ער געגרינדעט אין ווישניצא, וואו ער איז דעמאלט געווען רב, איינע פון די ערשטע ישיבות אין פוילן, און די ישיבה איז מיט אים מיטגעגאנגען קיין באבוב.

זיין זון, דער "קדושת ציון", ר' בן ציון הלברשטאם זי"ע (1874–1941), האט אויסגעברייטערט די ארבעט. בחורים פון איבער גאליציע זענען געקומען קיין באבוב, און עס זענען אויפגעשטעלט געווארן ביז זעכציג צווייגן פון דער ישיבה אונטער'ן נאמען "עץ חיים". אין דער מלחמה איז דער רבי אומגעבראכט געווארן, צוזאמען מיט משפחה־מיטגלידער און טויזנטער חסידים.

א ישיבה פון 16 בחורים

דער זון, ר' שלמה, האט אויף זיך גענומען צו בויען באבוב פון ניי. ער האט זיך צוערשט באזעצט אויף דער וועסט סייד פון מאנהעטן, און דארט אנגעהויבן מיט א קליינער ישיבה פון זעכצן בחורים. שפעטער איז ער אריבער קיין ברוקלין: די מקורות דערמאנען בעדפארד־סטייוועסאנט אדער קראון הייטס, וואו די ישיבה איז געשטאנען אויף 184 ברוקלין עוועניו. פון דארט איז די ישיבה אריבער קיין בארא פארק.

דער רבי האט נישט נאר געבויט מוסדות; ער האט זיך אויך געזארגט פאר די פליטים ווי מענטשן. לויט דער JTA האט ער געהאלפן די נייע אנגעקומענע זיך אויסלערנען א פאך אין "טרעיד־סקולס" און געפינען ארבעט.

בארא פארק ווערט א חסידישע שטאט

באבוב'ס אריבערגיין קיין בארא פארק האט געהאט א ווירקונג ווייט איבער דער אייגענער חסידות. לויט דער JTA זענען, נאכן ביישפיל פון באבוב, נאך חרדישע קהילות אריבערגעצויגן קיין בארא פארק אין די שפעטע 1960ער און פריע 1970ער יארן. היינט איז בארא פארק איינע פון די געדיכטסטע ארטאדאקסישע געגנטער אין אמעריקע, וואו מען הערט אידיש אויף די גאסן אזוי ווי ענגליש.

א נעץ פון מוסדות

אין די מער ווי פופציג יאר וואס ר' שלמה איז געווען רבי, האט ער אויפגעבויט א וועלט־נעץ פון שולן, חדרים פאר אינגלעך, שולן פאר מיידלעך, מתיבתות און בתי מדרש. אין 1957 האט ער געגרינדעט א זומער־קעמפ פאר אינגלעך אין פערנדעיל, ניו יארק, און א פאר יאר שפעטער א קעמפ פאר מיידלעך. אין 1958 האט ער געגרינדעט "קרית באבוב" אין בת ים, דרום פון תל אביב. באבובער קהילות געפינען זיך היינט אין וויליאמסבורג, מאנסי, לעיקוואוד, לאס אנדזשעלעס, מאנטרעאל, טאראנטא, אנטווערפן און לאנדאן, און אין ארץ ישראל אין ירושלים, בני ברק, אשדוד, אלעד, ביתר עילית און בת ים.

א רבי פון שלום

וואס האט באבוב אויסגעצייכנט אין יענע יארן איז געווען דער שלום. דער רבי איז געווען באקאנט פאר זיין חכמה, זיין זארג פאר יעדן איינעם, און דערפאר וואס ער האט זיך נישט אריינגעמישט אין מחלוקות. א פראפעסאר וואס האט שטודירט די חסידישע וועלט האט דערמאנט צו דער JTA אז באבוב איז געווען "א גרופע וואס איז מערקווירדיג פריי פון אינעווייניגסטע קריגערייען".

דער רבי איז געווען א באקאנטע פיגור ביי באבובער שמחות, וואו ער האט געטאנצט אין זיין קאפטן, און ער איז געזעסן ביים יערליכן פורים־שפיל, וואס איז געווארן א שם דבר.

דער סוף פון א תקופה

ר' שלמה הלברשטאם זי"ע איז נסתלק געווארן אין זומער 2000 (2טן אויגוסט). צענדליגער טויזנטער חסידים, פון באבוב און פון אנדערע הויפן, האבן אנגעפילט די גאסן פון בארא פארק ביי דער לוויה. אויף דער לוויה האט מען אנגעזאגט אז זיין עלטסטער זון, ר' נפתלי זי"ע, וועט אים ממלא מקום זיין. ר' נפתלי איז נסתלק געווארן אין 2005 (י"ב אדר ב' תשס"ה). היינט פירט די חסידות דער באבובער רבי, ר' בן ציון אריה לייביש הלברשטאם שליט"א, מיט'ן הויפטקווארטיר אויף דער 48סטער גאס אין בארא פארק. א צווייטע קהילה, באבוב־45, ווערט געפירט דורך ר' מרדכי דוד אונגער שליט"א.

זיינע תורות זענען געדרוקט אין ספר "כרם שלמה" און אין נאך ספרים.

אן עדות פאר די דורות

די געשיכטע פון באבוב איז איינע פון די שטארקסטע ביישפילן ווי א חסידות, וואס איז כמעט אינגאנצן אויסגעמעקט געווארן, האט זיך ווידער איינגעפלאנצט אויף א נייעם באדן. ווי דער זעלבער פראפעסאר האט זיך אויסגעדריקט: "ער האט אויפגעבויט זיין משפחה, און ער האט אויפגעבויט זיין באוועגונג." פון זעכצן בחורים אין א צימער אויף דער וועסט סייד איז אויסגעוואקסן א חסידות מיט קהילות אויף פיר קאנטינענטן.