פאפא: פון א ישיבה אין אונגארן ביז א קהילה אין וויליאמסבורג

אין דער אונגארישער שטאט פאפא, וואס אויף אונגאריש הייסט "פאפא", איז היינט נישט פארבליבן קיין איין איד. די גאנצע קהילה איז אין 1944 דעפארטירט געווארן קיין אוישוויץ, און נאר א קליינע צאל איז צוריקגעקומען. אבער דער נאמען פאפא לעבט ווייטער, אויף ישיבות, חדרים, קעמפס און כוללים, און אויף איינע פון די גרעסטע חסידישע קהילות אין וויליאמסבורג.

דער שטאם פון ערוגת הבושם

די פאפא דינאסטיע שטאמט פונעם גאון ר' משה גרינוואלד זי"ע (1853–1910), דער חוסטער רב, מחבר פונעם ספר "ערוגת הבושם", וואס איז געווען א תלמיד פונעם בעלזער רב, ר' יהושע זי"ע. זיין זון, ר' יעקב יחזקיה גרינוואלד זי"ע (1882–1941), דער "ויגד יעקב", איז געווען דער רב פון פאפא, און אונטער אים איז די ישיבה פון פאפא געווארן א באקאנטע ישיבה, וואס האט ארויסגעגעבן פיל באקאנטע רבנים אין אונגארן.

דער "ויחי יוסף"

ר' יוסף גרינוואלד זי"ע איז געבוירן געווארן כ"ד אלול תרס"ג (1903) און האט געלערנט אין זיין טאטנ'ס ישיבה. נאך פאר דער מלחמה איז ער באקאנט געווען ווי א ראש ישיבה אין סאטמאר. ווען זיין טאטע איז נסתלק געווארן אין 1941, איז ער אריבער קיין פאפא און איבערגענומען די רבנות און די ישיבה. ער האט צוגעברענגט בחורים פון סאטמאר און, לויט די מקורות, באהאלטן ארום 60 בחורים וואס זענען אנטלאפן פון סלאוואקיי און פוילן.

דער חורבן

אין מאי 1944 איז דער רבי אוועקגעשיקט געווארן אין אן ארבעטס־לאגער. זיין מאמע איז אומגעבראכט געווארן, און זיין ווייב מיט זייערע קינדער זענען אומגעקומען אינעם חורבן; וועגן דער צאל קינדער זענען די מקורות נישט איינשטימיג (צען אדער ניין). צום סוף פון דער מלחמה האט ער זיך באהאלטן אין דעם "גלאז־הויז" אין בודאפעשט.

א טאטע פאר יתומים

גלייך נאך דער מלחמה איז דער רבי צוריקגעקומען קיין פאפא און אויפגעשטעלט די ישיבה פון ניי. ער האט חתונה געהאט צום צווייטן מאל, און ארום 1946 איז ער אריבער מיט דער ישיבה, וואס האט דעמאלט געציילט ארום 60 בחורים, קיין סאמבאטהעי אין אונגארן, און שפעטער קיין אנטווערפן אין בעלגיע.

די יארן נאך דער מלחמה זענען געווען יארן פון יתומים. לויט די מקורות האט דער רבי צוגעשטעלט א שלאף־פלאץ און עסן פאר הונדערטער בחורים, און ער איז געווען פאר זיי סיי א טאטע און סיי א מאמע: ער האט זיך געזארגט פאר זייער פרנסה און פאר זייערע שידוכים.

וויליאמסבורג, 1950

אין 1950 איז דער רבי אנגעקומען קיין אמעריקע און זיך באזעצט אין וויליאמסבורג מיט עטליכע תלמידים. דארט האט ער געגרינדעט די קהילה "קהלת יעקב – פאפא" און ווייטער געפירט די חסידות. ארום 1980 איז ער געווארן דער פרעזידענט פון דער "התאחדות הרבנים", דעם צענטראלן רבנישן קאנגרעס פון אמעריקע און קאנאדע.

צוזאמען מיט אים איז געקומען זיין שוואגער, ר' יהודה (ר' אידל) וועבער ז"ל (1920–2006), וואס איז געווען א תלמיד פונעם "ויגד יעקב" און דער משגיח פון פאפא, און וואס האט די מלחמה איבערגעלעבט נאך ארבעטס־לאגערן און בערגן־בעלזן.

ספרים

דער רבי האט איבערגעלאזט א גרויסע ירושה אין ספרים: "ויחי יוסף" אויף דער תורה, אויף מועדים, אויף חנוכה און אויף דער הגדה של פסח; שאלות ותשובות "ויען יוסף" אויף די פיר חלקים פון שולחן ערוך; און נאך. צווישן זיינע תלמידים זענען געווען הרב גבריאל צינער און הרב יעקב יצחק נוימאן.

קרית פאפא

ר' יוסף גרינוואלד זי"ע איז נסתלק געווארן י"ג אב תשמ"ד (11טן אויגוסט 1984) נאך א סטראק. טויזנטער תלמידים זענען געקומען צו דער לוויה. ער ליגט מקובר אין "קרית פאפא" אין אסינינג, וועסטשעסטער קאונטי, וואו עס שטייט א גרויסער אהל אויפן בערגל, און וואו אידן קומען זיך מתפלל זיין דורכאויס דעם יאר.

פאפא היינט

נאך זיין הסתלקות איז זיין זון, דער היינטיגער פאפא רב, ר' יעקב יחזקיה גרינוואלד שליט"א, געווארן זיין ממלא מקום. לויט דער קהילה'ס אייגענער באשרייבונג געפינט זיך דער צענטער אין וויליאמסבורג, מיט צווייגן אין בארא פארק, מאנסי, לאס אנדזשעלעס און אסינינג. אין די מוסדות, ישיבות, מיידל־שולן, קעמפס און כוללים, אין וויליאמסבורג, בארא פארק, מאנסי, וועסטשעסטער, מאנטרעאל, ירושלים און נאך ערטער, לערנען מער ווי 7,000 תלמידים.

פון א שטאט וואו עס איז נישט געבליבן קיין איין איד, איז אויסגעוואקסן א קהילה וואס טראגט איר נאמען שטאלץ אויף די גאסן פון ברוקלין.